Wat is wintertijd?

Het ingaan van de wintertijd vindt plaats op de laatste zondag van oktober, om 03:00 uur lokale tijd. Op dat moment springt de klok één uur terug naar 02:00 uur. Het uur tussen 02:00 en 03:00 komt die nacht dus tweemaal voorbij — eerst in zomertijd, daarna in wintertijd. Wie tussen die twee passages een trein moet halen, doet er goed aan even na te lezen wat er precies in de dienstregeling staat. Het Nederlandse spoor lost het op door een specifieke trein eenvoudigweg een uur stil te laten staan op een rangeerterrein.

Voor de meeste mensen is de overgang in oktober de prettigere van de twee. De wekker hoeft niet eerder, het lichaam mag een uur uitslapen, en de eerste werkdag erna voelt ontspannen aan. De najaarsovergang in detail. Toch wennen veel mensen alsnog een dag of drie aan de vroege schemering. Om vijf uur 's middags is het opeens donker, terwijl het in de week ervoor nog tot zes uur licht was.

Smartphones, computers en de meeste moderne klokken passen zichzelf aan via een DST-tabel in het besturingssysteem. Wekkers, magnetrons, ovens en autoklokken vragen handwerk. Een handleiding per apparaattype staat elders op deze site. Mocht je iets vergeten zijn: meestal kom je er pas achter wanneer je collega lacht omdat je een uur te vroeg op je werk staat.

Centraal-Europese tijd is de meest gangbare tijdzone op het continent. Nederland, België, Duitsland, Frankrijk, Italië, Spanje, Polen, Oostenrijk, Tsjechië, Hongarije, Denemarken, Noorwegen, Zweden en nog een handvol andere landen volgen allemaal CET in de winter en CEST in de zomer. Daarmee strekt CET zich uit van Galicië aan de Atlantische kust tot diep in Polen — een breedte waarvoor één tijdzone eigenlijk te ruim is, maar die om economische redenen is gehandhaafd.

Er zijn twee andere belangrijke Europese tijdzones. WET (West European Time, UTC+0) geldt in Portugal, Ierland en op de Kanarische eilanden; in de zomer wordt dat WEST, UTC+1. Het Verenigd Koninkrijk gebruikt GMT en BST, een eigen variant van WET en WEST. EET (East European Time, UTC+2) geldt in Finland, Griekenland, Bulgarije, Roemenië en de Baltische staten; zomers wordt dat EEST, UTC+3. Volledig overzicht van de Europese tijdzones.

Niet elk land volgt het halfjaarlijkse schema. IJsland kent geen zomertijd en blijft het hele jaar op UTC+0 — een opvallende keuze, omdat het land daardoor in de zomer feitelijk in permanente "wintertijd" leeft, terwijl de zon er midden in de nacht niet ondergaat. Rusland schafte de halfjaarlijkse klokverzetting in 2014 af en hanteert sindsdien permanente wintertijd. Turkije ging in 2016 over op permanente zomertijd. De achtergrond van UTC zelf is overigens technisch: de gecoördineerde wereldtijd wordt sinds 1972 beheerd door het Bureau International des Poids et Mesures (BIPM) in Parijs.

Sinds 2019 ligt in Brussel een voorstel om de halfjaarlijkse klokverzetting af te schaffen. Mocht dat ooit doorgaan, dan moet elke lidstaat kiezen tussen permanente zomertijd of permanente wintertijd. De meeste chronobiologen pleiten voor het laatste, omdat het beter past bij de natuurlijke ligging van de zon op onze breedtegraad — minder jetlag-achtige effecten, vroeger licht in de ochtend, betere slaapkwaliteit op de lange termijn.

De praktische consequenties zijn groter dan ze lijken. Bij permanente wintertijd is het in de zomer al om vier uur 's ochtends licht, en gaat de zon om half tien onder. Bij permanente zomertijd is het in december pas om half tien 's ochtends licht — in het noorden van het land soms nog later. Voor scholen, terrasuitbaters, agrarische bedrijven en sportverenigingen lopen de voorkeuren uiteen. Tot er een Europese meerderheid is gevonden, blijft het huidige systeem in stand. Stand van zaken in het EU-dossier.

Op de korte termijn verandert er weinig. In maart 2026 ging de klok zoals altijd vooruit, in oktober 2026 gaat hij weer terug. De wintertijd-periode van eind 2026 tot voorjaar 2027 zal er net zo uitzien als die in alle voorgaande jaren sinds 1977. Pas wanneer de Raad van de Europese Unie een gekwalificeerde meerderheid bereikt — en daar lijkt het op korte termijn niet op — krijgen we daadwerkelijk afscheid van het halfjaarlijkse ritueel.