Geschiedenis van zomertijd in België

Tot eind negentiende eeuw hanteerde elke Belgische gemeente haar eigen zonnetijd. Het verschil tussen Oostende en Aarlen kon oplopen tot ruim een kwartier, wat voor wagenmenners weinig uitmaakte maar voor de spoorwegen rampzalig was. Met de aanleg van het Belgische spoornet — vanaf 1835 het oudste op het Europese continent — werd een uniforme tijd noodzakelijk.

Op 1 mei 1892 voerde België de Greenwich Mean Time in als nationale standaardtijd, in lijn met het Britse, Franse en Nederlandse beleid van die jaren. UTC+0, te begrijpen als "de klok in Brussel loopt gelijk met die in Londen". Voor een land waarvan de westkust dichter bij Dover ligt dan bij Aken was dat een verdedigbare keuze.

Tegelijk werd ook in Antwerpen de standaardtijd uitgerold. Voor reizigers en handelaren maakte dat de schepenscheepvaart en het treinverkeer aanzienlijk hanteerbaarder. Tot 1914 leefde België comfortabel op Greenwich.

De ingrijpendste klokverandering uit de Belgische geschiedenis kwam in mei 1940. Met de Duitse inval verschoof België niet alleen de zomertijd, maar ook de standaardtijd zelf: van Greenwich Mean Time (UTC+0) naar Centraal-Europese tijd (UTC+1). Het was een bestuurlijke gelijkschakeling met het Reich, en gold ook voor Nederland, Luxemburg en delen van bezet Frankrijk.

Net als in Nederland werd boven op die nieuwe standaardtijd ook een verplichte zomertijd ingevoerd, met in 1944 zelfs een experiment van permanente zomertijd. In 1945 werd zelfs even een dubbele zomertijd ingesteld (UTC+2 in de winter, UTC+3 in de zomer) — een chaos die de geallieerden onmiddellijk terugdraaiden zodra de bevrijding compleet was.

De echt opmerkelijke beslissing kwam na de oorlog. België koos ervoor de Berlijnse tijd te behouden in plaats van terug te keren naar Greenwich, en sindsdien loopt de klok in Brussel een uur voor op Londen. Geografisch is dat een vreemde keuze — Brussel zit op vrijwel dezelfde lengtegraad als Greenwich — maar handelspolitiek zat dichter bij Parijs en Bonn dan bij Londen.

Net als Nederland liet België de zomertijd na 1945 vallen. Het hele jaar door gold CET, zonder verschuiving in maart of oktober. Voor wie in 1946 was geboren, was de halfjaarlijkse klokverzetting iets dat alleen in geschiedenisboekjes over de oorlog stond. Pas in 1977, op volwassen leeftijd, kreeg die generatie te maken met het systeem dat hen vandaag nog steeds bezighoudt.

De argumenten tegen herinvoering waren in die periode opvallend gelijk aan die in Nederland. De Boerenbond protesteerde namens de melkveehouders, de NMBS klaagde over dienstregelingen, en het rendement — energiebesparing — was nooit overtuigend in cijfers gevangen. De Belgische overheid hield voet bij stuk: niet veranderen wat werkt.

Tot de oliecrisis dat compromis verbrak. Toen de OPEC-landen de prijs van een vat ruwe olie in oktober 1973 verviervoudigden, kwam de zomertijd weer op de politieke agenda. Frankrijk voerde hem in 1976 unilateraal opnieuw in — en België kon niet achterblijven zonder een hinderlijke tijdgrens met de zuiderbuur.

De ironie is moeilijk te missen: in Brussel ligt sinds 2019 een voorstel om de Europese klokverzetting af te schaffen. Datzelfde Brussel waar de Raad van de EU bijeenkomt heeft die afschaffing niet weten te bezegelen. De Belgische federale regering nam in de consultatie van 2018 geen scherp standpunt in en heeft sindsdien geen actieve positie gekozen tussen permanente zomer- en wintertijd.

Belgische slaaponderzoekers — onder meer aan de KU Leuven en de UCLouvain — pleiten al jaren voor permanente standaardtijd (wintertijd), omdat de zonnestand in de Lage Landen feitelijk al een uur achterloopt op de klok. Permanente zomertijd zou dat tot twee uur maken — met als gevolg dat de zon in Antwerpen in december pas tegen 09:45 uur opkomt. Voor een uitgebreidere bespreking: zie de analyse van het Brusselse dossier en de algemene zomertijdgeschiedenis.

Tot er een gekwalificeerde meerderheid in de Raad is, blijft de halfjaarlijkse klokverzetting bestaan. In 2026 is dat op 29 maart en op 25 oktober. Vijftig jaar na de herinvoering van 1977 doet België nog steeds mee — en is daarmee, net als Nederland, voor de vijftigste keer op rij vooruitgesprongen.